Filtr HEPA (High Efficiency Particulate Air) to wysokoskuteczny filtr cząsteczkowy, który wychwytuje z powietrza pył, kurz, pyłki, roztocza i inne drobne zanieczyszczenia. Stosuje się go między innymi w oczyszczaczach powietrza, odkurzaczach, klimatyzatorach i systemach wentylacyjnych. W urządzeniach domowych za klasę HEPA uznaje się przede wszystkim H13 i H14.
Jak działa filtr HEPA?
Filtr HEPA ma postać gęstej maty z włókien szklanych, polimerowych albo poliestrowo-szklanych. Włókna tworzą sieć mikroskopijnych przejść, przez które przepływa powietrze. Zanieczyszczenia nie są zatrzymywane wyłącznie dlatego, że są większe od porów. O skuteczności decyduje kilka zjawisk fizycznych działających jednocześnie.
Materiał filtracyjny składa się w harmonijkę. Dzięki temu duża powierzchnia włókien mieści się w niewielkiej obudowie. Większa powierzchnia oznacza możliwość wychwycenia większej ilości pyłu przy zachowaniu przepływu powietrza i kompaktowych wymiarów urządzenia.
Najważniejsze mechanizmy zatrzymywania cząstek to:
- Dyfuzja – najmniejsze cząsteczki poruszają się chaotycznie i w tym ruchu zderzają się z włóknami filtra.
- Intercepcja – cząsteczka płynie wraz ze strumieniem powietrza, ale przechodzi wystarczająco blisko włókna, aby się na nim zatrzymać.
- Impakcja bezwładnościowa – większe i cięższe cząstki nie nadążają za zmianą kierunku przepływu, uderzają we włókna i pozostają na filtrze.
- Przesiewanie – większe zanieczyszczenia nie przechodzą przez przestrzenie między włóknami.
Wbrew często spotykanemu uproszczeniu filtr HEPA nie działa jak sito z otworami o jednej, dokładnie określonej średnicy. Cząsteczki o wielkości około 0,3 µm są dla tej technologii szczególnie trudne do wychwycenia, dlatego skuteczność klas filtrów określa się między innymi dla tego rozmiaru. Nie oznacza to jednak, że filtr zatrzymuje wyłącznie cząstki większe od 0,3 µm.
Filtr HEPA dobrze radzi sobie z cząstkami stałymi, między innymi pyłkami, kurzem, roztoczami, zarodnikami pleśni, sierścią będącą nośnikiem alergenów oraz częścią bakterii i wirusów. Sam materiał HEPA nie służy natomiast do usuwania gazów i zapachów. Za adsorpcję części zanieczyszczeń gazowych odpowiada zwykle osobny filtr z węglem aktywnym.
EPA, HEPA i ULPA – czym różnią się klasy filtrów?
HEPA nie oznacza konkretnego modelu ani pojedynczego materiału. Jest to grupa klas skuteczności określana w europejskiej normie EN 1822. Norma rozróżnia filtry EPA, HEPA i ULPA. Im wyższa klasa, tym większa deklarowana skuteczność wychwytywania cząstek podczas badania, ale też zwykle większy opór przepływu i wyższe wymagania wobec konstrukcji urządzenia.
| Grupa i klasa | Skuteczność całkowita | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| EPA E10–E12 | od 85% do 99,5% | Odkurzacze, oczyszczacze, klimatyzacja i instalacje przemysłowe |
| HEPA H13 | co najmniej 99,95% | Oczyszczacze powietrza, odkurzacze, wentylacja i środowiska o wysokich wymaganiach czystości |
| HEPA H14 | co najmniej 99,995% | Specjalistyczne systemy filtracji, wybrane urządzenia medyczne i przemysłowe |
| ULPA U15–U17 | od 99,9995% do 99,999995% | Laboratoria, przemysł farmaceutyczny i inne zastosowania o bardzo restrykcyjnych wymaganiach |
W starszych opisach można znaleźć oznaczenia HEPA H10, H11 i H12. W aktualniejszym nazewnictwie, stosowanym w ramach podziału według EN 1822, odpowiadają im klasy EPA E10, E11 i E12. Dlatego samo słowo „HEPA” w opisie produktu nie wystarcza do oceny parametrów. Trzeba sprawdzić konkretną klasę oraz to, czy producent podaje zgodność z normą.
W zastosowaniach domowych często wybiera się H13, zwłaszcza gdy urządzenie ma pracować w domu osoby z alergią na pyłki lub roztocza. H14 ma wyższą skuteczność, ale nie zawsze będzie najlepszym wyborem dla każdego urządzenia. Znaczenie ma także przepływ powietrza, szczelność obudowy i sposób dopasowania filtra.
Gdzie stosuje się filtry HEPA?
Filtry HEPA montuje się w urządzeniach, przez które przepływa powietrze. W domu najczęściej spotkasz je w oczyszczaczach powietrza, odkurzaczach tradycyjnych, pionowych i automatycznych, a także w niektórych klimatyzatorach i systemach wentylacyjnych.
W odkurzaczu filtr HEPA ogranicza ilość drobnych cząstek wydostających się z urządzenia wraz z powietrzem wylotowym. Ma to znaczenie dla alergików, ponieważ samo zebranie kurzu z podłogi nie wystarczy, jeśli drobiny zostaną ponownie rozpylone w pomieszczeniu. Skuteczność całego systemu zależy jednak także od szczelności odkurzacza, filtra wstępnego i prawidłowego montażu.
Filtry o wyższych klasach wykorzystuje się również w laboratoriach, zakładach farmaceutycznych, szpitalach i instalacjach przemysłowych. Domowy odkurzacz lub oczyszczacz nie jest jednak urządzeniem sterylizującym powietrze, a filtr HEPA nie zastępuje wentylacji ani usuwania źródła zanieczyszczeń.
Czy filtr HEPA można myć?
Tylko wtedy, gdy producent wyraźnie dopuszcza mycie danego modelu. Sam wygląd filtra nie daje pewności, że jest on zmywalny. Próba płukania elementu wykonanego z celulozy lub papieru może zdeformować materiał filtracyjny, rozszczelnić strukturę i trwale obniżyć skuteczność.
W urządzeniach domowych spotyka się dwa podstawowe warianty:
- Filtr zmywalny – zwykle wykonany z tworzywa, na przykład poliestru. Można go płukać, ale wyłącznie zgodnie z instrukcją konkretnego urządzenia.
- Filtr niezmywalny – często oparty na celulozie lub materiale papierowym. Po zużyciu należy go wymienić, a nie prać ani intensywnie szorować.
Jeśli instrukcja dopuszcza czyszczenie wodą, postępuj w następującej kolejności:
- Wyłącz urządzenie, odłącz je od zasilania i wyjmij filtr zgodnie z instrukcją.
- Usuń z powierzchni większe zabrudzenia, włosy i sierść bez zgniatania materiału.
- Wypłucz filtr pod bieżącą wodą, nie używając detergentów, jeśli producent ich nie zaleca.
- Pozostaw filtr do całkowitego wyschnięcia przed ponownym montażem.
Nie wkładaj wilgotnego filtra do odkurzacza ani oczyszczacza. Wilgoć może uszkodzić urządzenie, sprzyjać rozwojowi mikroorganizmów i pogorszyć przepływ powietrza. W wielu oczyszczaczach wodą można czyścić wyłącznie filtr wstępny, podczas gdy właściwy filtr HEPA pozostaje elementem wymiennym.
Kiedy wymienić filtr HEPA?
Termin wymiany powinien wynikać przede wszystkim z instrukcji producenta. Zależy on od rodzaju filtra, intensywności pracy urządzenia, zapylenia pomieszczenia i powierzchni materiału filtracyjnego. Objawami zużycia mogą być słabszy przepływ powietrza, spadek mocy ssania, głośniejsza praca albo szybsze nagrzewanie się urządzenia, ale sam wygląd filtra nie zawsze pozwala wiarygodnie ocenić jego skuteczność.
Jeżeli producent nie podaje konkretnego harmonogramu, nie należy traktować jednej uniwersalnej daty jako normy dla wszystkich urządzeń. W przypadku filtrów niezmywalnych bezpieczniej jest wymienić je zgodnie z zaleceniem producenta niż próbować przedłużać ich używanie przez mycie lub intensywne trzepanie.
Filtr H13 lub H14 może wyraźnie ograniczyć ilość alergenów i pyłu w powietrzu, szczególnie w połączeniu ze szczelnym urządzeniem oraz regularną wymianą elementów eksploatacyjnych. Najważniejsze przy wyborze nie jest hasło marketingowe, lecz podana klasa, zgodność z normą i jasne zasady konserwacji.
